Royal Ontario Museum: Từ tòa nhà lịch sử đến biểu tượng đương đại

Bảo tàng Hoàng Gia Ontario (ROM) không chỉ nổi tiếng là bảo tàng lớn nhất Canada, mà còn nổi bật với sự kết hợp độc đáo giữa phong cách kiến trúc tân cổ điển với các tường gạch dày, cửa sổ kính màu cùng với kiến trúc đương đại, được thể hiện qua hình khối gai góc từ những đường thẳng mạnh cắt xuyên qua nhau. Công trình là ví dụ điển hình cho việc vận dụng linh hoạt các nguyên tắc thiết kế, nhằm tái định vị một thương hiệu di sản. Qua bài viết này, Đước Việt sẽ phân tích sâu về Royal Ontario Museum, từ ý tưởng thiết kế, đặc điểm nổi bật, đến ảnh hưởng toàn cầu.

1. Tổng quan về Royal Ontario Museum (ROM)

• Vị trí: 100 Queen's Park, Toronto, Ontario, Canada.

• Đặc điểm: Công trình là sự kết hợp giữa hình khối kiến trúc Tân cổ điển và Đương đại.

• Chức năng: Bảo tàng.

• Diện tích: 17.280m^2.

• Thành lập: Năm 1914.

• Cải tạo và mở rộng: Năm 2007.

• Kiến trúc sư thiết kế: Frank Darling, John A. Pearson, Daniel Libeskind (KTS cải tạo công trình).

• Giải thưởng:

- Ontario Steel Design Awards – Canada Institute of Steel Construction (2007).

- XVII Concorso Internazionale – “Sistema d'autore Metra” (2009).

2. Bối cảnh lịch sử và quá trình phát triển

Hình khối kiến trúc cổ điển

Royal Ontario Museum có thiết kế ban đầu theo phong cách Romanesque, với đặc trưng là những mái vòm được trang trí cầu kỳ, kết hợp với các hàng cửa sổ kính màu lớn. Tòa nhà tuân theo cấu trúc đối xứng, sử dụng các đường nét thẳng tấp và vuông góc với nhau, cùng với các gờ chỉ chạy ngang theo công trình, tạo cảm giác rộng lớn cho bảo tàng. Thêm vào đó, công trình mang lại cảm giác nặng nề, kiên cố nhờ các đường nét uông vức và vật liệu kiên cố, đại diện cho tinh thần hàn lâm và lưu trữ của một bảo tàng truyền thống.

Dự án "Renaissance ROM"

Năm 2007, công trình được cải tạo và mở rộng về hướng Bắc với kiến trúc giải tỏa kết cấu, được thể hiện qua hình khối “The Crystal” (khối pha lê), mô phỏng từ các tinh thể được trưng bày trong bảo tàng. Hình khối đa diện này không chỉ tái định nghĩa diện mạo công trình, mà còn mở ra một không gian đương đại hoàn toàn mới, chuyên biệt cho các chủ đề trưng bày về thiên nhiên và văn hóa. Không gian hở giữa 2 khối nhà mới và cũ đã tạo nên lối vào mới cho công trình. 

>>>Xem thêm: Neue National Gallery: Di sản Kiến trúc làm thay đổi tư duy thiết kế bảo tàng

3. Ý tưởng và triết lý thiết kế

Giải pháp hình khối phức tạp của khối “The Crystal” không đơn thuần là một thử nghiệm mang tính thẩm mỹ mới, mà là kết quả của một hệ thống tư duy không gian chặt chẽ.

• Ý tưởng thiết kế: Hình dáng The Crystal được lấy cảm hứng từ tinh thể khoáng vật trong bộ sưu tập của bảo tàng, cùng giải pháp giải tỏa kết cấu (Deconstructivism) với các đường nét đan cắt phức tạp, tạo nên các khoảng thông tầng lớn, mang lại trải nghiệm thị giác động và thay đổi liên tục theo từng cao độ.

• Triết lý đối thoại giữa quá khứ và hiện đại: Sử dụng hình khối và vật liệu có sự đối lập mạnh, tạo ra cuộc đối thoại giữa vật liệu gạch – đá truyền thống và thép – kính hiện đại, biến sự tương phản hình khối thành ngôn ngữ kết nối quá khứ và tương lai.

• Triết lý kết nối không gian đô thị: Mặt tiền hướng Bắc được mở rộng đã tạo nên lối tiếp cận công trình từ đường Bloor, kết hợp với vị trí ngay góc đường đã tạo điểm nhấn cho công trình, thu hút ánh nhìn của người qua đường. Mặt tiền sử dụng các vách kính lớn, không chỉ tối hóa ánh sáng tự nhiên, mà còn mở rộng tầm nhìn cho người tham quan bên trong, và xóa nhòa ranh giới giữa không gian hàn lâm bên trong bảo tàng và đời sống đô thị bên ngoài.

4. Các nguyên lý thiết kế được áp dụng trong công trình

Sự tương phản (Contrast)

Royal Ontario Museum gây ấn tượng mạnh với khách tham quan nhờ sự tương phản rõ rệt giữa phong cách kiến trúc Romanesque và phong cách kiến trúc Đương đại thông qua hình dáng công trình, chất liệu và màu sắc.

• Khối nhà cổ điển: Sử dụng đá tự nhiên với gam màu trầm tạo nên sự nặng nề cho toàn bộ công trình. Bố cục đối xứng xuyên tâm giúp tăng thêm sự bề thế và uy nghiêm cho không gian học thuật.

• Khối The Crystal: Vật liệu chính là kính cường lực 4 lớp (quadruple-glazed) và tấm nhôm anodized màu sáng được kết bởi kết cấu thép và tạo hình mô phỏng các đường cắt chéo bất đối xứng. Nhờ kết cấu nhẹ, hình khối tự do, không bị gò bó và sắc tươi sáng đã mang đến cảm giác nhẹ nhàng, chuyển động thoát ra khỏi 4 bức tường cũ.

Sự tương phản gay gắt giữa hai khối kiến trúc đã tạo nên một phản ứng thị giác mạnh mẽ cho khách tham quan và người qua đường, làm nổi bật phong cách kiến trúc giữa hai thời kỳ khác nhau.

Điểm nhấn (Emphasis)

The Crystal đóng vai trò là điểm nhấn cho toàn bộ công trình và dãy phố Bloor nhờ sự khác biệt rõ rệt với cách công trình vuông vức xung quanh. Bảo tàng có tỷ lệ lớn so với bối cảnh xung quanh, hình dáng khối The Crystal khác biệt với đường nét nhọn vươn ra bên ngoài, tạo sự thu hút ánh nhìn của người đi đường, biến bảo tàng thành một biểu tượng đô thị không thể nhầm lẫn.

Sự đa dạng (Variety)

Bằng cách tập trung cải tạo và mở rộng ở mặt tiền hướng Bắc, công trình vừa bảo tồn nguyên vẹn giá trị lịch sử tòa nhà, vừa mở rộng công năng và tạo nên không gian hiện đại. Vật liệu truyền thống được giữ nguyên, kết hợp với các vật liệu mới ở khu vực The Crystal, tạo nên sự đa dạng về chất liệu, màu sắc và hình dáng cho toàn bộ công trình, tránh sự đơn điệu do một vật liệu mang lại. 

Hình dáng khác biệt cũng góp phần vào sự đa dạng cho công trình. Tòa nhà cũ thì mang vẻ ngoài to lớn, vững chãi với những đường thẳng vuông góc nhau theo quy luật. Trong khi đó, khối nhà mới lại mang sự tự do đến từ những đường thẳng hướng về nhiều phía khác nhau. Từ đó, tạo nên sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa các mảng tường nhám đến từ các viên gạch và họa tiết trang trí với các vách bao che láng mịn từ vật liệu hiện đại, đem đến trải nghiệm thị giác đa dạng cho du khách.

>>>Xem thêm: Sluishuis Amsterdam: Kỳ quan kiến trúc nổi tiếng và đỉnh cao kỹ thuật thi công thế hệ mới

Tỷ lệ (Proportion)

Tòa nhà ban đầu được thiết kế dựa trên hệ tỷ lệ của phong cách kiến trúc Neo-Romanesque và trường phái Beaux-Arts, gồm mặt bằng và tổ chức không gian được bố cục theo hệ trục đối xứng. Ở mặt tiền, khối nhà được thiết lập bằng “tỷ lệ tĩnh” với các mảng tường đặc, chiếm nhiều diện tích hơn so với các ô cửa sổ vòm rỗng. Đồng thời được bố cục dọc – ngang cân đối nhau, tạo cảm giác vũng vàng, kiên cố.

Trong khi đó, khối The Crystal được thiết kế theo “tỷ lệ động”, phi tuyến tính và lấy cảm hứng từ hình học Fractal. The Crystal được bao phủ bởi 25% kính và 75% nhôm, tạo nên không gian đặc – rỗng đan xen. Các mảng tường được được bố trí nghiêng từ hệ lưới cắt chéo ngẫu nhiên, tạo nên không gian nội thất hay đổi liên tục, có nơi nhỏ hẹp, lại có nơi rộng và thông tầng, mang đến trải nghiệm không gian đa dạng và phá vỡ lối mòn đơn điệu của kiến trúc cũ.

Tính cân bằng (Balance)

Công trình ban đầu có bố cục đối xứng, nhưng sau khi mở rộng, bảo tàng đã chuyển sang bố cục cân bằng bất đối xứng. Khi thêm "The Crystal", tính đối xứng bị phá vỡ, nhưng tổng thể công trình vẫn đạt được sự cân bằng về mặt thị giác, nhờ trọng lượng thị giác (visual weight) của khối pha lê hiện đại đủ sức đối trọng lại khối tích bề thế của tòa nhà đá cũ.

Nhịp điệu (Rhythm)

Tính nhịp điệu được thể hiện qua các đường vạch kính (window slits) cắt vát trên bề mặt nhôm của khối pha lê. Những đường hẹp này lặp đi lặp lại với khoảng cách và độ nghiêng khác nhau, tạo ra một giai điệu chuyển động năng động trên mặt đứng, đồng thời điều tiết nhịp điệu ánh sáng tự nhiên rọi vào không gian nội thất bên trong.

Tính thống nhất (Unity)

Được thể hiện qua cấu trúc cộng sinh, khối mới không đứng tách rời mà đâm xuyên, và sử dụng chính các mảng tường cũ làm vách nội thất bên trong. Chúng liên kết với nhau bằng một hệ thống giao thông (cầu thang bộ) xuyên suốt, khiến người xem cảm nhận được một câu chuyện lịch sử liên tục từ quá khứ đến hiện tại trong cùng một bước chân.

>>>Xem thêm: Kiến trúc Solomon R. Guggenheim Museum: Kiệt tác xoắn ốc giữa lòng New York

5. Ảnh hưởng đến kiến trúc và du lịch

• Về mặt kiến trúc: Hình khối hiện đại của The Crystal đã tái định nghĩa tư duy thiết kế bảo tàng truyền thống, làm nổi bật hình ảnh tương phản giữa cũ và mới, truyền thống, chứng minh rằng kiến trúc đương đại có thể "đối thoại" sòng phẳng và vẫn đem lại giá trị cho các cấu trúc cổ kính.

• Về mặt văn hóa – xã hội: Dự án mở rộng đã biến ROM từ một điểm tham quan mang tính hàn lâm, học thuật, trở thành biểu tượng đô thị mới và mang đến sự nhận diện cao. Diện mạo mới đã giúp bảo tàng thu hút lượng khách tham quan khổng lồ, thúc đẩy nền kinh tế cho địa phương.

6. Kết luận

Bảo tàng hoàng gia Ontario đã định hình bản sắc đô thị thông qua sự kết hợp giữa cũ và mới, giữa đá và kính, cùng với sự phá cách trong bố cục bất đối xứng của cấu trúc The Crystal, đã giúp công trình trở thành điểm nhấn của thành phố. Hơn thế nữa, cấu trúc The Crystal còn biến một không gian tĩnh trở nên sống động hơn, không ngừng theo nhịp sống đô thị.

Nguồn tham khảo

1. https://libeskind.com/work/royal-ontario-museum/

2. https://www.matuslago.com/en/rom-royal-ontario-museum/

3. https://www.archdaily.com/1013961/hariri-pontarini-architects-transforms-royal-ontario-museum-in-toronto

4. Book: Daniel Libeskind: Edge of Order

Nếu bạn muốn sở hữu một ngôi nhà đẹp, tiện nghi và bền vững theo thời gian, thì đừng quên liên hệ Đước Việt qua fanpage hoặc zalo: 0909.846.159 để được tư vấn chi tiết các dịch vụ thiết kế thi công trọn gói cho không gian sống. 

Những dịch vụ Đước Việt Architecture & Construction cung cấp bao gồm:

- Tư vấn, thiết kế kiến trúc công trình:

- Xây dựng trọn gói công trình: nhà phố, biệt thự, văn phòng,...

- Thiết kế - thi công trọn gói Nội Thất: nhà phố, biệt thự, văn phòng...

- Thiết kế ý tưởng thiết kế kiến trúc, lên hồ sơ mặt bằng công năng và triển khai concept các dự án.

CÔNG TY TNHH TƯ VẤN THIẾT KẾ VÀ XÂY DỰNG ĐƯỚC VIỆT

🌐Website: Duocviet-ac.com

☎️ Điện thoại tư vấn, khảo sát: 0909.846.159 hoặc 0943.578.019

📮 Email: ctyduocviet@gmail.com

🧰 Địa chỉ: Tầng 2 - Toà nhà The Root, số 29A Cao Thắng, Phường Bàn Cờ, HCM (Quận 3 cũ)